Ocena ryzyka zawodowego – kierowca autobusu

Środki profilaktyczne

1. 1.Przed zatrudnieniem i przed upływem każdego terminu sprawdzać u kierowcy: prawo jazdy kategorii D lub D1, aktualny wpis kodu 95 w prawie jazdy albo kartę kwalifikacji kierowcy (kwalifikacja wstępna, potem szkolenie okresowe co 5 lat), wymagany wiek i ważne orzeczenia lekarskie i psychologiczne. Kierowcy bez aktualnego kodu 95 lub orzeczenia nie wolno wysłać w trasę. Terminy prowadzić w jednym zestawieniu, a kopie orzeczeń i dane o świadectwie kwalifikacji przechowywać przez cały okres zatrudnienia.Podstawa: art. 39a ust. 1, art. 39d ust. 2, art. 39f ust. 1, art. 39l ust. 1 ustawy z 6.09.2001 r. o transporcie drogowym; art. 8 ust. 1 pkt 6–⁠7, art. 9 ust. 1 ustawy z 5.01.2011 r. o kierujących pojazdami
2. 2.Przed wyjazdem kierowca obchodzi autobus według listy kontrolnej: opony i dokręcenie kół, światła, lusterka i kamery, wycieki, płyny, działanie drzwi i ich zabezpieczenia przed przytrzaśnięciem, wyjścia awaryjne bez przeszkód, dwie gaśnice (jedna przy kierowcy) i apteczka (w autobusie miejskim przepis jej nie wymaga; w tej ocenie przyjęto ją w każdym autobusie). Usterka wpływająca na bezpieczeństwo oznacza, że autobus nie wyjeżdża. Badanie techniczne autobusu wykonuje się po roku od pierwszej rejestracji, a potem co 6 miesięcy – termin pilnuje osoba wyznaczona przez pracodawcę.Podstawa: art. 207 § 2 Kodeksu pracy; art. 81 ust. 9 ustawy z 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym; § 18 ust. 1 pkt 2, 3 i 5, ust. 2 rozporządzenia MI z 31.12.2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia
3. 3.Kierowca jedzie w zapiętych pasach i przed odjazdem informuje pasażerów o obowiązku zapięcia pasów w autobusie wyposażonym w pasy (komunikat, nagranie albo znaki przy siedzeniach); zakaz kierowania po alkoholu lub środkach działających podobnie wpisać do regulaminu pracy i instrukcji stanowiskowej. Jeżeli pracodawca chce sprawdzać trzeźwość przed wyjazdem, określa grupę objętą kontrolą, rodzaj urządzenia, czas i częstotliwość kontroli w regulaminie pracy albo w obwieszczeniu.Podstawa: art. 39 ust. 1 i 2a, art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym; art. 22¹ᶜ § 1 i § 10 Kodeksu pracy
4. 4.Przy ostrzeżeniach przed gołoledzią, zamiecią lub silnym wiatrem dyspozytor zmienia lub wstrzymuje kursy; w tej ocenie przyjęto zasadę firmy, że kierowca, który uzna warunki za zbyt niebezpieczne do jazdy, może po zawiadomieniu dyspozytora wstrzymać kurs i nie ponosi za to konsekwencji. Gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie (np. niesprawny autobus), kierowca ma prawo powstrzymać się od pracy, zawiadamiając przełożonego, i nie może ponieść z tego powodu niekorzystnych konsekwencji.Podstawa: art. 207 § 2 pkt 1 Kodeksu pracy; art. 210 § 1 i § 2¹ Kodeksu pracy
5. 5.W instruktażu stanowiskowym przećwiczyć z kierowcą prowadzenie danego typu autobusu (martwe pola, zarzucanie tyłu na skrzyżowaniach, hamowanie z pasażerami stojącymi, podjazd do przystanku), obsługę drzwi, rampy i systemów wspomagających oraz postępowanie przy awarii, pożarze i wypadku; pierwsze kursy nowy kierowca wykonuje na znanej trasie.Podstawa: § 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkoleń BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Przy awarii lub wypadku w trasie: światła awaryjne, kamizelka przed wyjściem z kabiny, trójkąt 30–⁠50 m za autobusem poza obszarem zabudowanym i 100 m na autostradzie i drodze ekspresowej; pasażerów wyprowadzić poza jezdnię (za barierę), a autobusu nie naprawiać na pasie ruchu – wezwać pomoc drogową.Podstawa: art. 50 ust. 1–⁠2 ustawy z 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
2. 2.Kamizelka ostrzegawcza w kabinie dla kierowcy, zakładana do każdej pracy przy autobusie na drodze i w zajezdni; w zajezdni ruch pieszych oddzielony od manewrujących autobusów oznakowanymi przejściami.Podstawa: art. 237⁶ § 1 Kodeksu pracy; § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
3. 3.Autobus z kamerą cofania i lusterkami obejmującymi okolice drzwi; w zajezdni cofanie tylko z pomocą drugiej osoby, gdy kierowca nie widzi przestrzeni za autobusem.

Środki profilaktyczne

1. 1.Dwie sprawne gaśnice (w tej ocenie przyjęto: z aktualnym przeglądem) – jedna przy kierowcy, druga we wnętrzu (autobus do 6 m może mieć jedną), wyjścia awaryjne oznaczone i nieblokowane bagażem; usterki instalacji elektrycznej i wycieki usuwać przed wyjazdem.Podstawa: § 18 ust. 1 pkt 2–⁠3 rozporządzenia MI z 31.12.2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia
2. 2.Przeszkolić kierowcę z ewakuacji pasażerów: zatrzymanie, wyłączenie silnika, otwarcie wszystkich drzwi, wyprowadzenie ludzi od strony przeciwnej do ruchu i z dala od autobusu, użycie gaśnicy tylko przy małym, początkowym pożarze, wezwanie 112. Przy przewozach okazjonalnych kierowca przed odjazdem pokazuje pasażerom wyjścia awaryjne.Podstawa: art. 209¹ § 1 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Obuwie robocze z podeszwą antypoślizgową, dostosowane do pory roku.Podstawa: art. 237⁷ § 1 Kodeksu pracy
2. 2.W zajezdni przejścia utrzymane w czystości, zimą odśnieżane i posypywane, kanały zakryte lub ogrodzone, gdy nikt w nich nie pracuje; kierowca nie zeskakuje z kabiny ani ze stopni.Podstawa: § 6 ust. 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.W autobusie zestaw do sprzątania: jednorazowe rękawice nitrylowe, worki, sorbent do wymiocin, środek dezynfekcyjny, szczypce do podnoszenia igieł i twardy pojemnik z zakrętką; zabrudzenia sprzątać w rękawicach, potem umyć ręce.Podstawa: art. 237⁶ § 1 Kodeksu pracy
2. 2.Po zakłuciu igłą: nie wyciskać rany, umyć ją wodą z mydłem, zgłosić przełożonemu i tego samego dnia zgłosić się do lekarza; zdarzenie zgłosić jako wypadek przy pracy. Większe zanieczyszczenia autobusu (np. krew po bójce) usuwa ekipa sprzątająca zajezdni.

Środki profilaktyczne

1. 1.Rękawice nitrylowe do tankowania, uzupełniania płynów i mycia wnętrza; przy oblaniu skóry zmyć wodą z mydłem, przy pryśnięciu do oka płukać wodą.Podstawa: art. 237⁶ § 1 Kodeksu pracy
2. 2.Karty charakterystyki płynów i środków myjących dostępne dla kierowcy w zajezdni; środki przewozić w zamkniętych opakowaniach w schowku, nie w przedziale pasażerskim.Podstawa: § 41 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MZ z 30.12.2004 r. w sprawie BHP związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych
3. 3.Tankować przy wyłączonym silniku, bez pasażerów w autobusie i bez palenia tytoniu.

Środki profilaktyczne

1. 1.Kierowca rozkłada rampę zgodnie z instrukcją producenta autobusu, a przy obniżeniu autobusu (przyklęku) najpierw obniża podłogę. Wózka z pasażerem nie wpycha sam pod górę, gdy wymaga to dużej siły (limity siły przy oburęcznym pchaniu przedmiotów – 300 N dla mężczyzny, 120 N dla kobiety – stosowane tu przez analogię) – pomaga drugi pasażer lub opiekun.Podstawa: § 14 rozporządzenia w sprawie ręcznych prac transportowych
2. 2.Rampę mechaniczną lub elektryczną utrzymywać w sprawności, z powierzchnią antypoślizgową; usterkę zgłaszać po kursie, a autobus z niesprawną rampą zgłaszać dyspozytorowi, aby osoby na wózkach nie czekały na nim.Podstawa: art. 207 § 2 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Fotel kierowcy z zawieszeniem pneumatycznym, regulacją wysokości, oparcia i podparcia lędźwiowego, regulowana kolumna kierownicy; zawieszenie fotela naprawiać w czasie przeglądów autobusu.Podstawa: § 5 ust. 1 i ust. 3 pkt 3 lit. b rozporządzenie MGiP z 5.08.2005 r. w sprawie BHP przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne
2. 2.Zlecić pomiar drgań ogólnych na stanowisku kierowcy dla typowego autobusu i trasy i porównać wynik z progiem działania 0,5 m/s² oraz wartością dopuszczalną 0,8 m/s²; po przekroczeniu progu działania opracować program ograniczania narażenia (fotele, tabor, rotacja tras).Podstawa: § 3 ust. 1, § 5 ust. 2 rozporządzenia MGiP z 5.08.2005 r. w sprawie BHP przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne; zał. nr 2 NDS; § 2 ust. 1 rozporządzenia MZ z 2.02.2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy
3. 3.W instruktażu pokazać ustawienie fotela i kierownicy oraz ćwiczenia rozciągające; przerwę na pętli kierowca spędza poza kabiną, w ruchu.

Środki profilaktyczne

1. 1.Klimatyzacja lub nawiew kabiny kierowcy i ogrzewanie serwisowane zgodnie z zaleceniami producenta; autobus z niesprawną klimatyzacją kabiny nie jest kierowany na długie kursy w upał.
2. 2.Gdy temperatura w kabinie z powodu pogody przekracza 28 °C, zapewnić kierowcy bezpłatne napoje w ilości zaspokajającej potrzeby (woda w kabinie lub punkt na pętli); kabina autobusu jest stanowiskiem pracy kierowcy.Podstawa: § 4 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 rozporządzenia RM z 28.05.1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów; art. 2 pkt 4 lit. b ustawa z 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców
3. 3.Zapewnić odzież roboczą na chłodne dni (kurtka, polar) do pracy przy otwartych drzwiach i do obchodu autobusu.Podstawa: art. 237⁷ § 1 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Czas pracy kierowcy do 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin tygodniowo, łącznie z nadgodzinami przeciętnie do 48 godzin (w pojedynczym tygodniu do 60); w systemie równoważnym do 12 godzin na dobę; w przerywanym czasie pracy jedna przerwa w dobie – do 5 godzin, a przy przewozach regularnych do 6 godzin, jeżeli dobowy wymiar nie przekracza 7 godzin. Po 6 godzinach pracy przerwa co najmniej 30 minut (45 minut przy pracy ponad 9 godzin), w nocy najwyżej 10 godzin pracy między odpoczynkami, co najmniej 11 godzin odpoczynku na dobę i 35 w tygodniu. Do czasu pracy wlicza się nadzór i pomoc osobom wsiadającym i wysiadającym. Rozkłady czasu pracy kierowcy przewozów regularnych ustala się na co najmniej 2 tygodnie, a przy liniach regularnych do 50 km – na co najmniej miesiąc.Podstawa: art. 6 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 1–⁠2, art. 12 ust. 1–⁠2, art. 13 ust. 1, art. 14 ust. 1–⁠2, art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1, art. 21, art. 31e ust. 1 ustawy z 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców
2. 2.Na liniach regularnych o trasie do 50 km dzienny czas prowadzenia nie przekracza 10 godzin, tygodniowy 60 godzin, a w dwóch kolejnych tygodniach 90 godzin; przy 6–⁠8 godzinach jazdy dziennie kierowca wykorzystuje co najmniej 30 minut przerwy, a powyżej 8 godzin – 45 minut (można je dzielić na części po co najmniej 15 minut). Rozkład jazdy musi te przerwy umożliwiać – czasy na pętlach planować z zapasem na opóźnienia.Podstawa: art. 31a ust. 1 i 3, art. 31b ust. 1–⁠2, art. 31d ust. 2 ustawy z 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców
3. 3.Prowadzić ewidencję czasu pracy każdego kierowcy (godziny pracy, pora nocna, nadgodziny, dyżury i przerwy) na podstawie rozkładów, danych z tachografu lub systemu dyspozytorskiego, udostępniać ją kierowcy na wniosek i przechowywać 10 lat. Poinformować kierowcę o przepisach o czasie pracy i uzyskać od niego pisemne oświadczenie o zatrudnieniu u innego pracodawcy albo o jego braku oraz o przewozach wykonywanych na innej podstawie.Podstawa: art. 24 ust. 1, art. 25 ust. 1–⁠2 i 5–⁠6 ustawy z 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców
4. 4.Nie stosować składników wynagrodzenia zależnych od liczby przejechanych kilometrów ani premii za skracanie czasu przejazdu, jeżeli mogą zachęcać do łamania przepisów; kierowca nie odpowiada za opóźnienie wynikające z przestrzegania norm czasu jazdy i przerw.Podstawa: art. 26 ust. 1 ustawy z 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców
5. 5.Kierowca, który czuje senność lub źle się czuje, zatrzymuje autobus w bezpiecznym miejscu, powiadamia dyspozytora i nie jedzie dalej do czasu odpoczynku lub podmiany; dyspozytor ma kierowcę rezerwowego lub procedurę zastępstwa.Podstawa: art. 210 § 4 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Autobusy z zamykaną lub osłoniętą kabiną kierowcy, monitoringiem wnętrza i przyciskiem alarmowym połączonym z dyspozytorem; przy zakupie i modernizacji taboru uwzględniać przegrodę kierowcy.Podstawa: art. 207 § 2 Kodeksu pracy
2. 2.Spisać procedurę: kierowca nie wchodzi w spór z pasażerem i nie opuszcza kabiny, by go uspokoić; przy zagrożeniu zatrzymuje autobus w bezpiecznym miejscu, otwiera drzwi, aby pasażerowie mogli wyjść, wzywa policję (112) i dyspozytora. Dyspozytor ustala, co robi po alarmie i gdy kierowca nie odpowiada. Incydenty są zapisywane i omawiane, a trasy i godziny, na których się powtarzają, są zgłaszane organizatorowi przewozów.Podstawa: art. 207 § 2 pkt 1 Kodeksu pracy
3. 3.Przeszkolić kierowców z rozpoznawania sygnałów zagrożenia, spokojnego rozładowywania konfliktu i procedury alarmowej; po napaści zapewnić kierowcy rozmowę z przełożonym, wolne od jazdy do czasu, gdy będzie gotowy wrócić, i możliwość pomocy psychologa.Podstawa: § 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkoleń BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Czasy przejazdu w rozkładzie ustalać na podstawie rzeczywistych czasów z ostatnich miesięcy, z rezerwą na korki; na pętlach zapewnić kierowcom dostęp do toalety i miejsca odpoczynku (umowa z gminą, punktem handlowym lub zajezdnią). Zmiany rozkładu konsultować z kierowcami.Podstawa: art. 237¹¹ᵃ § 1 Kodeksu pracy
2. 2.Wyznaczyć dyspozytora lub przełożonego, do którego kierowca dzwoni w trudnej sytuacji (konflikt, zasłabnięcie pasażera, awaria); skargi pasażerów wyjaśniać z kierowcą, zanim wyciągnie się wnioski.
3. 3.Wprowadzić zasady przeciwdziałania mobbingowi i sposób zgłaszania nieprawidłowości dostępny także z trasy.Podstawa: art. 94³ § 1 Kodeksu pracy