Jak zrobić ocenę ryzyka zawodowego – krok po kroku

Ocenę robi się dla stanowiska, nie dla całej firmy. Zacznij od opisu – § 39a ust. 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP wymienia, co dokument powinien zawierać w szczególności:

• stosowane maszyny, narzędzia i materiały,
• wykonywane zadania,
• występujące na stanowisku niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe czynniki środowiska pracy,
• stosowane środki ochrony zbiorowej i indywidualnej,
• osoby pracujące na tym stanowisku.

Przykład – kucharz: noże kuchenne, tasaki, obieraczki; kuchnia elektryczna lub indukcyjna, piekarnik; zmywarka gastronomiczna (kapturowa, podblatowa); okap i wentylacja mechaniczna kuchni.

Przepisy wymagają, żeby przy ocenie uwzględnić „wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac” (§ 39a ust. 1). Przejdź po kolei przez zadania, urządzenia i substancje z opisu i przy każdym zapytaj: co może się stać, skąd to zagrożenie się bierze i jakie mogą być skutki.

Zagrożenia dzieli się zwykle na niebezpieczne (mogą spowodować uraz, np. skaleczenie, oparzenie, upadek), szkodliwe (mogą spowodować chorobę, np. hałas, pyły, substancje chemiczne), uciążliwe (męczą, np. praca stojąca, dźwiganie, monitor) i psychospołeczne (np. stres, presja czasu, konflikty).

Przepisy nie wskazują obowiązkowej metody. Polska Norma PN‑N‑18002 jest dobrowolna, ale daje prostą metodę: dla każdego zagrożenia oceniasz ciężkość skutków (mała, średnia, duża) i prawdopodobieństwo (mało prawdopodobne, prawdopodobne, wysoce prawdopodobne). Poziom ryzyka odczytujesz z macierzy.

• Ryzyko małe – dopuszczalne.
• Ryzyko średnie – dopuszczalne, zalecane zaplanowanie działań, które je zmniejszą.
• Ryzyko duże – niedopuszczalne: trzeba je zmniejszyć.

Ryzyko szacuje się dwa razy: bez środków ochrony (ryzyko wyjściowe) i przy stosowaniu środków (ryzyko resztkowe).

§ 39 ust. 2 rozporządzenia wymienia działania, przez które pracodawca chroni zdrowie pracowników. Przy doborze środków najważniejsze są:

1. zapobieganie zagrożeniom i likwidowanie ich u źródła,
2. zastępowanie niebezpiecznych procesów, urządzeń i substancji bezpiecznymi lub mniej niebezpiecznymi,
3. pierwszeństwo środków ochrony zbiorowej przed środkami ochrony indywidualnej,
4. instruowanie pracowników w zakresie BHP.

Środek musi być konkretny i możliwy do sprawdzenia, np. „noże przechowywać w listwie magnetycznej” zamiast „zachować ostrożność”. Przy ryzyku średnim i dużym wpisz do planu działań termin i osobę odpowiedzialną.

Pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka i zastosowanych środków (§ 39a ust. 3). Oprócz opisu stanowiska dokument powinien zawierać wyniki oceny dla każdego czynnika wraz z niezbędnymi środkami profilaktycznymi, datę oceny oraz osoby dokonujące oceny. Zwykle ma postać karty oceny ryzyka – osobnej dla każdego stanowiska. Co dokładnie musi zawierać karta →

Art. 226 Kodeksu pracy wymaga nie tylko oceny i udokumentowania ryzyka, ale też poinformowania o nim pracowników. Pracownik powinien poznać ryzyko na swoim stanowisku podczas instruktażu stanowiskowego, czyli przed rozpoczęciem pracy. Zapoznanie się z oceną warto potwierdzić podpisem pracownika.

Przepisy nie wyznaczają stałego terminu. Ocenę aktualizuje się po zmianach: nowa maszyna lub substancja, zmiana organizacji pracy, wypadek przy pracy, zatrudnienie kobiety w ciąży, młodocianego lub osoby z niepełnosprawnością, rozpoczęcie pracy zdalnej.