Ocena ryzyka zawodowego – traktorzysta

Środki profilaktyczne

1. 1.Używać ciągników z kabiną bezpieczną lub sztywną ramą ochronną i pasem biodrowym. Ciągnika o masie własnej powyżej 800 kg bez kabiny lub sztywnej, nieskładanej ramy nie używać na terenie o pochyleniu ponad 12°, a gąsienicowego – ponad 14°.Podstawa: § 16 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
2. 2.Na zboczach jechać prosto w dół lub w górę najłagodniejszą drogą, nawracać pod górę, nie wyłączać napędu ani silnika podczas zjazdu; przy ciężkiej maszynie zawieszanej z tyłu stosować balast z przodu, a maszynę i ładowacz w czasie jazdy trzymać nisko; liny i łańcuchy zaczepiać nisko, tylko w punktach przewidzianych przez producenta. Ciągnika nie zostawiać na pochyłości bez zabezpieczenia przed stoczeniem.Podstawa: § 6 pkt 3, § 17 pkt 1, 4 i 5 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
3. 3.W instruktażu stanowiskowym przećwiczyć jazdę danym ciągnikiem z maszyną na zboczu, balastowanie i zachowanie przy przewracaniu (zostać w kabinie, trzymać się kierownicy, nie wyskakiwać).Podstawa: § 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkoleń BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Ciągnik z osłoną WOM, a każdy wał przegubowo-teleskopowy z osłoną na całej długości i łańcuszkami zabezpieczającymi ją przed obracaniem; osłony sprawdzać codziennie przed pracą, uszkodzone wymieniać przed użyciem maszyny. Maszyn bez osłon zespołów roboczych i części ruchomych nie używać.Podstawa: § 4 pkt 1 lit. a, § 9, § 10 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
2. 2.Przy każdej przerwie wyłączać napęd; regulację, czyszczenie, smarowanie i usuwanie zatorów wykonywać dopiero po unieruchomieniu silnika, wyłączeniu wszystkich napędów, wyjęciu kluczyka i zatrzymaniu się części ruchomych – zatory usuwać narzędziem. Przed włączeniem WOM upewnić się, że nikt nie stoi przy wale.Podstawa: § 5 ust. 1–⁠3 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
3. 3.Wydać przylegającą odzież roboczą (kombinezon lub ogrodniczki) bez luźnych końców i sznurków oraz środki ochrony zalecane przez producenta maszyny; długie włosy pod nakryciem głowy.Podstawa: § 2 pkt 2 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych; § 60 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; art. 237⁷ § 1 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Przy uruchomionym silniku ciągnika nikt nie stoi między ciągnikiem a maszyną; pomocnik podchodzi dopiero po bezpiecznym zatrzymaniu ciągnika (hamulec, silnik wyłączony, kluczyk wyjęty). Sterowników zewnętrznych używać tylko z miejsca wskazanego w instrukcji producenta, nigdy z pozycji między ciągnikiem a maszyną.Podstawa: § 8, § 22 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
2. 2.Maszyny agregować tylko z ciągnikami przewidzianymi przez producenta maszyny i według instrukcji obsługi; przed podłączeniem przewodów hydraulicznych sprawdzić, czy instalacje nie są pod ciśnieniem. Przyczepy z hamulcem bezwładnościowym tylko do 5 t dopuszczalnej masy całkowitej i nie w podwójnym zestawie; przy dwóch przyczepach połączyć układy hamulcowe; skrzynie wywrotek zabezpieczyć sworzniami ze wszystkich stron.Podstawa: § 21 ust. 1, § 22 ust. 1, § 35 ust. 1, § 57, § 58 ust. 1–⁠2 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
3. 3.Odstawiane maszyny ustawiać na podporach i podstawach przewidzianych przez producenta, na twardym i równym podłożu; maszyn jednoosiowych nie podpierać prowizorycznie (cegły, deski) i nie zdejmować ich podpór. Pod uniesioną i niezabezpieczoną maszyną nie wykonywać żadnych czynności.Podstawa: § 6 pkt 1–⁠2 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
4. 4.W instruktażu stanowiskowym przećwiczyć sprzęganie każdej używanej maszyny i przyczepy oraz ustalić z pomocnikami znaki ręczne; do sprzęgania z pomocnikiem dopuszczać tylko osoby przeszkolone.Podstawa: § 3 ust. 1 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych

Środki profilaktyczne

1. 1.Do jazdy po drogach publicznych dopuszczać tylko traktorzystę z prawem jazdy kategorii T (ciągnik z przyczepami); prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D uprawnia w kraju tylko do ciągnika z przyczepą lekką, a B+E, C+E, D+E – także z przyczepami. Ciągnik i przyczepa rolnicza mają ważne badanie techniczne (pierwsze przed upływem 3 lat od rejestracji, potem co 2 lata).Podstawa: art. 6 ust. 1 pkt 11 i ust. 3 pkt 1–⁠2 ustawy z 5.01.2011 r. o kierujących pojazdami; art. 81 ust. 7 ustawy z 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
2. 2.Przed wyjazdem sprawdzić hamulce (pedały połączone), układ kierowniczy, światła, zaczep i układy hamulcowe przyczepy; ładunek rozmieścić równomiernie, nie przekraczać ładowności i zabezpieczyć przed wypadnięciem.Podstawa: § 14, § 58 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych; art. 61 ust. 1–⁠4 ustawy z 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
3. 3.Na drodze nie przekraczać 40 km/h (także z przyczepą), zjeżdżać jak najbardziej na prawo, aby ułatwić wyprzedzanie, zestaw najwyżej z trzech pojazdów; przed wyjazdem z pola oczyścić koła z błota, a błoto pozostawione na jezdni oznaczyć i usunąć.Podstawa: art. 20 ust. 6 pkt 1, art. 24 ust. 6, art. 45 ust. 1 pkt 9, art. 62 ust. 4 ustawy z 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
4. 4.Ludzi nie przewozić na ciągniku poza miejscami do tego przeznaczonymi ani na maszynach. W przyczepie ciągniętej przez ciągnik rolniczy wolno przewozić najwyżej 5 osób wykonujących czynności ładunkowe lub drużynę roboczą, które trzymają się uchwytów i nie stoją między ładunkiem a przednią ścianą przyczepy, przy prędkości zestawu do 20 km/h.Podstawa: art. 63 ust. 1 i ust. 3 pkt 2 ustawy z 20.06.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym; § 13 ust. 1, § 21 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych

Środki profilaktyczne

1. 1.Przed ruszeniem i cofaniem sprawdzić otoczenie i użyć sygnału dźwiękowego; maszyn nie uruchamiać, gdy w strefie działania zespołów roboczych są osoby postronne; na terenie gospodarstwa wyznaczyć miejsca, w których nie przebywają dzieci i osoby postronne w czasie pracy maszyn.Podstawa: § 21 ust. 2 pkt 1, § 30 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
2. 2.Pracownicy przy maszynie przebywają na pomostach technologicznych tylko wtedy, gdy zezwala na to instrukcja obsługi, i nie wchodzą na nie ani z nich nie schodzą w czasie pracy maszyny; z traktorzystą mają ustalone znaki i kontakt wzrokowy.Podstawa: § 7, § 21 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
3. 3.Ciągnik z czystymi i ustawionymi lusterkami (nie złożonymi do kabiny); przy szerokich maszynach i cofaniu na podwórzu – kamera cofania albo pomocnik widoczny dla traktorzysty.

Środki profilaktyczne

1. 1.Każdą czynność obsługową wykonywać po bezpiecznym zatrzymaniu (hamulec, dźwignie w położeniu neutralnym, napędy i silnik wyłączone, kluczyk wyjęty) i po zatrzymaniu się części ruchomych; korka chłodnicy i wlewu oleju nie otwierać przy rozgrzanym silniku.Podstawa: § 5 ust. 1, § 17 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
2. 2.Każda maszyna ma narzędzia potrzebne do jej bezpiecznej obsługi i instrukcję w języku polskim lub w języku pracownika; noże i listwy nożowe po wyjęciu i na czas transportu zabezpieczać osłonami; rękawice ochronne do wymiany noży i redlic.Podstawa: § 4 pkt 1 lit. b i pkt 2, § 29 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych; art. 237⁶ § 1 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Wsiadać i wysiadać tylko na postoju, przodem do ciągnika, trzymając się uchwytów (trzy punkty podparcia); nie zeskakiwać z kabiny; stopnie, pedały i podłogę oczyszczać z błota; narzędzi, sworzni i łączników nie wozić luzem na podłodze kabiny.Podstawa: § 17 pkt 2 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
2. 2.Obuwie robocze z podeszwą o głębokim bieżniku, z podnoskiem, dostosowane do pory roku.Podstawa: art. 237⁷ § 1 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Podczas zbioru, transportu i składowania płodów rolnych: stosować wskazania instrukcji maszyn, układ wydechowy zabezpieczyć przed wylotem iskier, paliwo w ilości najwyżej na dobę trzymać w zamkniętych, nietłukących się naczyniach co najmniej 10 m od miejsc omłotu i płodów, a miejsca omłotów, stertowania i kombajnowania wyposażyć w gaśnice. Zakaz palenia tytoniu przy maszynach i w transporcie płodów; otwarty ogień co najmniej 10 m od płodów.Podstawa: § 41 ust. 1 pkt 1, 4, 6 i 7, ust. 2–⁠3 rozporządzenia MSWiA z 7.06.2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów
2. 2.Codziennie usuwać z ciągnika i maszyn nagromadzoną słomę, plewy i pył, zwłaszcza przy układzie wydechowym i silniku; tankować przy wyłączonym i ostudzonym silniku, rozlane paliwo zebrać sorbentem.Podstawa: § 2 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych
3. 3.Nie wypalać słomy i pozostałości roślinnych na polach; w instruktażu omówić gaszenie małego pożaru i postępowanie przy pożarze maszyny w polu.Podstawa: § 43 rozporządzenia MSWiA z 7.06.2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów; art. 209¹ § 1 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Zaznaczyć napowietrzne linie na planie pól i gospodarstwa i pokazać je każdemu traktorzyście, także sezonowemu; miejsca wyładunku przyczep wywrotek, stosy bel i pryzmy wyznaczyć z dala od linii.Podstawa: § 39 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
2. 2.W instruktażu omówić postępowanie po dotknięciu linii: pozostać w kabinie i odjechać, jeżeli to możliwe, wezwać 112 i pogotowie energetyczne; jeżeli trzeba wyjść – wyskoczyć daleko, bez jednoczesnego dotykania maszyny i ziemi, i nie dopuszczać nikogo do maszyny.

Środki profilaktyczne

1. 1.Przełożony zna pole i planowany czas pracy traktorzysty; traktorzysta ma naładowany telefon i odzywa się o ustalonych porach, a przy braku kontaktu ktoś jedzie na pole i w razie potrzeby wzywa 112. W ciągniku apteczka z opatrunkami uciskowymi i opaską uciskową.Podstawa: art. 209¹ § 1 Kodeksu pracy
2. 2.W pojedynkę nie wykonywać napędu maszyn stacjonarnych od WOM wymagającego pracy przy maszynie, prac przy rowach i na skarpach ani usuwania awarii, przy których trzeba wchodzić pod maszynę – te prace wykonuje się co najmniej w dwie osoby.Podstawa: art. 207 § 2 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Pracować w zamkniętej kabinie z filtrem powietrza, utrzymywać szczelny układ wydechowy i wyregulowany silnik; nie uruchamiać silnika w pomieszczeniu bez odprowadzenia spalin na zewnątrz i nie zostawiać go na biegu jałowym w budynkach i obok ludzi.Podstawa: § 17 pkt 6 rozporządzenia MRiRW z 14.02.2024 r. w sprawie BHP przy obsłudze ciągników i maszyn rolniczych; § 5 pkt 3 i 6 rozporządzenia MZ z 26.07.2024 r. w sprawie substancji, mieszanin, czynników lub procesów o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy
2. 2.Prace związane z narażeniem na spaliny silników Diesla są na wykazie procesów rakotwórczych; w tej ocenie przyjęto, że obejmują pracę operatora ciągnika z silnikiem Diesla: wpisać ją do rejestru prac i rejestru pracowników narażonych na czynniki rakotwórcze (przechowywanie 40 lat po ustaniu narażenia), przekazać informację państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu i okręgowemu inspektorowi pracy niezwłocznie po rozpoczęciu takich prac, a potem co roku do 15 stycznia.Podstawa: zał. nr 1 cz. II pkt 8 rozporządzenia MZ z 26.07.2024 r. w sprawie substancji, mieszanin, czynników lub procesów o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy; § 6 ust. 1–⁠2, § 7 ust. 1, § 8 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MZ z 26.07.2024 r. w sprawie substancji, mieszanin, czynników lub procesów o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy; art. 222 § 1–⁠2 Kodeksu pracy
3. 3.Wskazać spaliny silników Diesla jako czynnik do pomiarów i zlecić akredytowanemu laboratorium pomiar w kabinie w typowym dniu pracy, w pierwszej kolejności przy pracach w budynkach i przy otwartej kabinie (NDS 0,05 mg/m³ jako węgiel elementarny). Ocena ryzyka resztkowego jako ŚREDNIE zakłada wynik poniżej NDS.Podstawa: zał. nr 1 poz. 494 NDS; § 2 ust. 1, § 3 rozporządzenia MZ z 2.02.2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy
4. 4.W szkoleniu okresowym omówić ryzyko związane ze spalinami silników Diesla (także dodatkowe ryzyko przy paleniu tytoniu) i sposoby ograniczania narażenia.Podstawa: § 11 pkt 2 rozporządzenia MZ z 26.07.2024 r. w sprawie substancji, mieszanin, czynników lub procesów o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Zlecić pomiar hałasu na stanowisku traktorzysty (typowy ciągnik i maszyny) i porównać wynik z progiem działania 80 dB i wartością dopuszczalną 85 dB; przy wyniku powyżej progu działania udostępnić ochronniki słuchu, a od 85 dB nadzorować ich stosowanie. Obowiązek ten nie dotyczy kierowania ciągnikiem po drogach publicznych; w tej ocenie przyjęto, że na czas takiej jazdy traktorzysta zdejmuje ochronniki, aby słyszeć sygnały innych pojazdów.Podstawa: § 3 ust. 1, § 6 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 lit. b rozporządzenie MGiP z 5.08.2005 r. w sprawie BHP przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne; zał. nr 2 NDS; § 13 rozporządzenia MZ z 2.02.2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy
2. 2.Pracować przy zamkniętej kabinie, utrzymywać sprawne uszczelki drzwi i szyb; przy wymianie ciągników wybierać modele o niższym poziomie hałasu w kabinie.Podstawa: § 5 ust. 1 rozporządzenia MGiP z 5.08.2005 r. w sprawie BHP przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne
3. 3.Hałas z wynikiem pomiaru wpisać na skierowanie na badania lekarskie; przy hałasie od 80 dB lekarz wykonuje badanie słuchu.Podstawa: zał. nr 1 rozporządzenia w sprawie badań lekarskich pracowników

Środki profilaktyczne

1. 1.Pracować przy zamkniętej kabinie z czystym filtrem powietrza; przy ładowaniu i rozrywaniu zapleśniałych bel poza kabiną stosować półmaskę filtrującą co najmniej FFP2.Podstawa: § 11 ust. 1 rozporządzenia MZ z 22.04.2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy; art. 237⁶ § 1 Kodeksu pracy
2. 2.Przed skierowaniem do pracy poinformować pracownika o zalecanym szczepieniu przeciw tężcowi (kontakt z glebą), a na obszarach endemicznego występowania kleszczowego zapalenia mózgu – także przeciw KZM; koszt szczepień i szczepionek ponosi pracodawca.Podstawa: zał. lp. 6 i 7 rozporządzenia RM z 3.01.2012 r. w sprawie wykazu rodzajów czynności zawodowych oraz zalecanych szczepień ochronnych; art. 20 ust. 2–⁠3 ustawy z 5.12.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
3. 3.Po pracy na łąkach i miedzach obejrzeć skórę, kleszcza usunąć pęsetą lub kleszczołapką, a przy rumieniu lub objawach grypopodobnych zgłosić się do lekarza.

Środki profilaktyczne

1. 1.Fotel z zawieszeniem ustawionym do masy operatora, z regulacją oparcia; sprawne amortyzatory fotela i kabiny, ciśnienie w oponach dobrane do pracy; prędkość na nierównym terenie zmniejszać.Podstawa: § 5 ust. 3 pkt 3 lit. b rozporządzenie MGiP z 5.08.2005 r. w sprawie BHP przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne
2. 2.Zlecić pomiar drgań ogólnych na stanowisku traktorzysty (albo oszacować je na podstawie danych producenta i czasu pracy) i porównać wynik z progiem działania 0,5 m/s² i wartością dopuszczalną 0,8 m/s²; po przekroczeniu progu działania sporządzić program ograniczania drgań (przerwy, rotacja z pracą poza ciągnikiem, inne maszyny).Podstawa: § 3 ust. 1, § 5 ust. 2 rozporządzenia MGiP z 5.08.2005 r. w sprawie BHP przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne; zał. nr 2 NDS; § 13 rozporządzenia MZ z 2.02.2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy
3. 3.Co około 2 godziny pracy krótka przerwa poza kabiną; lusterka i kamery ustawić tak, by obserwacja maszyny nie wymagała stałego skrętu tułowia.Podstawa: § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Przestrzegać limitów: mężczyzna do 30 kg przy pracy stałej i 50 kg przy dorywczej, kobieta do 12 kg i 20 kg; przy podnoszeniu powyżej barków (napełnianie skrzyni siewnika) mężczyzna do 21 kg, kobieta do 8 kg przy pracy stałej. Worki z nasionami i nawozem podawać ładowaczem, z przyczepy na poziomie skrzyni albo kupować w mniejszych opakowaniach; big-bagi napełniać tylko mechanicznie.Podstawa: § 3, § 13 ust. 1–⁠2 rozporządzenia w sprawie ręcznych prac transportowych; § 62 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
2. 2.Przed dopuszczeniem do pracy przeszkolić z prawidłowego podnoszenia i podać masy typowych worków, obciążników i części.Podstawa: § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ręcznych prac transportowych

Środki profilaktyczne

1. 1.Przy pracy na otwartej przestrzeni poniżej 10 °C lub powyżej 25 °C i w kabinie nagrzanej z powodu pogody ponad 28 °C zapewnić bezpłatne napoje w ilości zaspokajającej potrzeby (zapas wody w ciągniku).Podstawa: § 4 ust. 1 pkt 3 i 5, ust. 2 rozporządzenia RM z 28.05.1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów
2. 2.Od 11 stycznia 2027 r.: przy pracy na otwartej przestrzeni, gdy temperatura z powodu pogody przekracza 25 °C, stosować rozwiązania organizacyjne (np. sprzęganie i obsługa wcześnie rano, przerwy w cieniu lub w klimatyzowanej kabinie) ustalone po konsultacji w komisji bhp, a gdy jej nie ma – po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami i po opinii lekarza medycyny pracy; pracowników informuje się o ustalonych rozwiązaniach. Górne progi 35 °C i 32 °C z tego przepisu nie dotyczą prac w rolnictwie i hodowli; przy pracach ciągnikiem poza rolnictwem (np. koszenie poboczy dla gminy) trzeba sprawdzić, czy mają zastosowanie.Podstawa: § 30a ust. 4–⁠8 rozporządzenia MRPiPS z 9.07.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP (§ 30a – temperatury maksymalne)
3. 3.Klimatyzacja kabiny sprawna; odzież chroniąca przed deszczem i zimnem do prac poza kabiną, nakrycie głowy i okulary przeciwsłoneczne do pracy w polu.Podstawa: art. 237⁷ § 1 Kodeksu pracy; § 45 ust. 4 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Planować pracę w sezonie w ramach przepisów o czasie pracy: w systemie równoważnym do 12 godzin na dobę, przy pracach zależnych od pory roku i pogody z okresem rozliczeniowym do 4 miesięcy; co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku na dobę i 35 godzin w tygodniu.Podstawa: art. 132 § 1, art. 133 § 1, art. 135 § 1 i 3 Kodeksu pracy