Ocena ryzyka zawodowego – palacz kotłów c.o.

Środki profilaktyczne

1. 1.Ustalić dla każdego kotła i naczynia wzbiorczego formę dozoru technicznego. Kotły cieczowe o pojemności powyżej 2 dm³ podlegają dozorowi, z wyjątkiem kotłów w instalacji systemu otwartego; kotły wodne o temperaturze do 110 °C paleniskowe do 70 kW i kondensacyjne do 100 kW są objęte dozorem uproszczonym (bez decyzji UDT), pozostałe – dozorem pełnym (eksploatacja tylko na podstawie decyzji UDT, rewizja zewnętrzna co 2 lata). Naczynie wzbiorcze przeponowe w instalacji zamkniętej: gdy iloczyn ciśnienia dopuszczalnego (bar) i pojemności (litry) z tabliczki nie przekracza 50 – nie podlega dozorowi; do 300 (albo ciśnienie dopuszczalne do 0,7 bara) – dozór uproszczony; powyżej 300 – dozór pełny, przy ciśnieniu dopuszczalnym poniżej 8 barów i pojemności poniżej 1000 l rewizja zewnętrzna co 4 lata. W razie wątpliwości formę dozoru potwierdzić z UDT.Podstawa: § 1 pkt 1 lit. c i d rozporządzenie RM z 7.12.2012 r. w sprawie rodzajów urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu; zał. nr 1 lp. 30, 31, 33, 34 i 56 rozporządzenia MRiT z 17.12.2021 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego dla niektórych urządzeń ciśnieniowych; art. 14 ust. 1, art. 15 ust. 1 ustawy z 21.12.2000 r. o dozorze technicznym
2. 2.Kocioł eksploatować tylko ze sprawnym osprzętem zabezpieczającym i automatyką (zawór bezpieczeństwa, termometr, manometr, zabezpieczenie przed przegrzaniem, otwarta droga do naczynia wzbiorczego); nie wyłączać i nie blokować zabezpieczeń, a ich nastaw nie zmieniać bez uzgodnienia z UDT. Instrukcja eksploatacji kotła wisi w kotłowni w miejscu dostępnym dla palacza.Podstawa: § 13 ust. 1–⁠2, § 14 ust. 1–⁠2, § 16 rozporządzenia MRiT z 17.12.2021 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego dla niektórych urządzeń ciśnieniowych; § 41 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
3. 3.Naprawy i modernizacje kotła pod dozorem wykonywać tylko w uzgodnieniu z UDT, przez firmę z uprawnieniami; po niebezpiecznym uszkodzeniu kocioł zabezpieczyć zgodnie z instrukcją eksploatacji i powiadomić UDT. Palacz nie spawa, nie uszczelnia pod ciśnieniem i nie wymienia zaworu bezpieczeństwa sam.Podstawa: art. 17 ust. 1 ustawy z 21.12.2000 r. o dozorze technicznym; § 17 ust. 1 i 5, § 29 ust. 1–⁠2 rozporządzenia MRiT z 17.12.2021 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego dla niektórych urządzeń ciśnieniowych
4. 4.Obsługę kotłów o mocy powyżej 50 kW powierzać tylko palaczowi z ważnym świadectwem kwalifikacyjnym grupy 2 w zakresie eksploatacji (kotły powyżej 50 do 500 kW – pkt 1, powyżej 500 do 1800 kW – pkt 2, powyżej 1800 kW – pkt 3); jeżeli palacz obsługuje też instalację gazową kotłowni (zawory, filtr, reduktor) – także grupy 3 pkt 6 lub 8. Świadectwo traci ważność po 5 latach – termin wpisać do kalendarza. Świadectwo nie jest wymagane do samej obsługi urządzeń i instalacji cieplnych o mocy zainstalowanej do 50 kW – palacz obsługuje je według instrukcji producenta. Zaświadczenie UDT do obsługi wodnych kotłów c.o. nie jest wymagane (wśród kotłów wymaga go tylko obsługa kotłów parowozowych).Podstawa: art. 54 ust. 1, 1aa i 2 ustawy z 10.04.1997 r. – Prawo energetyczne; § 4 ust. 1–⁠2, § 5 pkt 2 rozporządzenia MKiŚ z 1.07.2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci; zał. nr 1 grupa 2 pkt 1–⁠3, grupa 3 pkt 6 i 8 rozporządzenia MKiŚ z 1.07.2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci; zał. nr 3 tab. 1 lp. 20 rozporządzenia MPiT z 21.05.2019 r. w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych
5. 5.Ustalić w instrukcji kotłowni postępowanie przy zaniku prądu, przegrzaniu i spadku ciśnienia (np. odcięcie dopływu paliwa, otwarcie drzwiczek zasypowych tylko według instrukcji producenta, zakaz dopuszczania zimnej wody do przegrzanego kotła) i numery serwisu, pogotowia gazowego i UDT; przećwiczyć je z palaczem.Podstawa: § 13 ust. 1 pkt 2 i 6 rozporządzenia MRiT z 17.12.2021 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego dla niektórych urządzeń ciśnieniowych; § 41 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Drzwiczki paleniska i zasypowe otwierać, stojąc z boku, najpierw lekko uchylając, aby gazy się wypaliły; nie pochylać się nad otwartym paleniskiem. Gorące rury i armaturę w zasięgu ręki izolować albo oznaczyć; zawory spustowe i odpowietrzniki otwierać powoli, w rękawicach.Podstawa: § 16 ust. 2 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy; § 31 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
2. 2.Wydać rękawice chroniące przed ciepłem, osłonę twarzy lub okulary do pracy przy otwartym palenisku, odzież roboczą z materiałów trudnopalnych (bawełna) i obuwie robocze z podnoskiem; narzędzia do paleniska (pogrzebacz, szufla, hak) z długimi trzonkami.Podstawa: art. 237⁶ § 1 Kodeksu pracy; art. 237⁷ § 1 Kodeksu pracy; zał. nr 2 § 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Do zasobnika i kanału podajnika sięgać tylko po wyłączeniu sterownika i odłączeniu zasilania wyłącznikiem głównym kotła, zabezpieczonym przed włączeniem (kłódka lub zawieszka); zaklinowane paliwo usuwać narzędziem, nie ręką.Podstawa: § 53 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 60 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy
2. 2.Utrzymywać sprawne zabezpieczenia podajnika przewidziane przez producenta (czujnik temperatury podajnika, zabezpieczenie przed cofnięciem płomienia, szczelna pokrywa zasobnika z wyłącznikiem); zasobnik zamykać po napełnieniu.Podstawa: § 19 pkt 1–⁠2 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy; § 15 ust. 3–⁠4 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy; § 57 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Gorący popiół i żużel wybierać do metalowych pojemników z pokrywą i wysypywać tylko w wyznaczonym, niepalnym miejscu po ostygnięciu; nie wysypywać go przy budynkach, składach opału i pojemnikach na odpady.Podstawa: § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia MSWiA z 7.06.2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów
2. 2.W kotłowni nie składować materiałów palnych (palet, kartonów, mebli, kanistrów); drewno na rozpałkę i paliwo trzymać w składzie opału lub w zasobniku, a przy kotle tylko ilość potrzebną do bieżącego palenia (przyjęcie oceny); nie trzymać niczego palnego bliżej niż 0,5 m od kotła, czopucha i rur, które nagrzewają się powyżej 100 °C.Podstawa: § 4 ust. 1 pkt 8 lit. a i pkt 12 rozporządzenia MSWiA z 7.06.2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów
3. 3.Przy wejściu do kotłowni umieścić gaśnicę odpowiednią do gaszenia ciał stałych, cieczy i urządzeń elektrycznych (np. proszkową ABC) i oznaczyć wyłącznik prądu kotłowni oraz główny zawór gazu; nie zastawiać do nich dostępu. Palacz zna miejsce i obsługę gaśnicy.Podstawa: art. 209¹ § 1 pkt 1 Kodeksu pracy; § 4 ust. 1 pkt 18 lit. a i f rozporządzenie MSWiA z 7.06.2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów

Środki profilaktyczne

1. 1.Zapewnić oświetlenie kotłowni, schodów i składu opału zgodne z Polską Normą i oprawy odporne na pył i wilgoć; schody z poręczą i krawędziami stopni oznaczonymi; do zasobnika – stały podest lub stopnie z poręczą zamiast przystawianej skrzynki.Podstawa: § 26 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 47 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 16 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
2. 2.Posadzkę utrzymywać bez pyłu, rozsypanego paliwa i wody; rozlaną wodę zbierać od razu.Podstawa: § 47 ust. 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Palacz obsługuje urządzenia elektryczne kotłowni (włącza, wyłącza, przestawia tryby sterownika) tylko zgodnie z instrukcją, bez świadectwa jedynie przy urządzeniach do 1 kV i 20 kW; nie otwiera szafy sterowniczej ze zdjętą osłoną i nie naprawia instalacji – robi to elektryk ze świadectwem kwalifikacyjnym. Uszkodzone urządzenie wyłączyć, oznaczyć i zgłosić.Podstawa: § 5 pkt 1 rozporządzenia MKiŚ z 1.07.2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci; art. 54 ust. 2 ustawy z 10.04.1997 r. – Prawo energetyczne; § 58 ust. 1–⁠3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Ustalić sposób meldowania się palacza pracującego w pojedynkę (telefon lub wiadomość do wyznaczonej osoby przy rozpoczęciu i zakończeniu dyżuru i w ustalonych porach) i postępowanie, gdy meldunku brak; palacz ma przy sobie naładowany telefon, a alarm czujnika tlenku węgla słychać poza kotłownią.Podstawa: § 43 ust. 1–⁠2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
2. 2.W pojedynkę nie wykonywać prac wewnątrz kotła lub zasobnika, usuwania awarii instalacji gazowej ani rozładunku dużych dostaw paliwa – na takie prace przydzielić drugą osobę.Podstawa: art. 225 § 1–⁠2 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Wyposażyć kotłownię w czujnik tlenku węgla z alarmem dźwiękowym i świetlnym słyszalnym także poza kotłownią (np. przy wejściu lub w portierni), a kotłownię gazową – dodatkowo w detektor gazu; czujniki sprawdzać i wymieniać w terminach producenta, wynik zapisywać.Podstawa: § 97 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 97 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
2. 2.Utrzymywać drożną wentylację nawiewną i wywiewną kotłowni (kratek nie zasłaniać ani nie zatykać zimą). Właściciel lub zarządca budynku zapewnia kontrolę przewodów kominowych i instalacji gazowej co najmniej raz w roku; protokoły trzymać w kotłowni, a kominy i czopuchy czyścić w terminach ustalonych przez kominiarza.Podstawa: § 32 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawa z 7.07.1994 r. – Prawo budowlane
3. 3.Palacz nie wchodzi do wnętrza kotła, czopucha, komina ani zasobnika paliwa. Praca wewnątrz takich przestrzeni (np. czyszczenie dużego kotła od środka) wymaga pisemnego pozwolenia, wygaszenia i ostudzenia kotła, odcięcia dopływu paliwa i zasilania, zbadania powietrza na zawartość tlenu i tlenku węgla oraz asekuracji drugiej osoby.Podstawa: § 85 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 86 ust. 1–⁠3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 87 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; art. 225 § 1 Kodeksu pracy
4. 4.W instruktażu stanowiskowym omówić objawy zatrucia tlenkiem węgla, działanie czujnika i postępowanie przy alarmie: wyjście na świeże powietrze, otwarcie drzwi z zewnątrz, wezwanie pomocy, niewracanie do kotłowni bez sprawdzenia stężenia.Podstawa: § 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szkoleń BHP; art. 226 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Popiół przed wybieraniem lekko zwilżać, przenosić w metalowych pojemnikach z pokrywą, a kotłownię sprzątać odkurzaczem przemysłowym z filtrem lub na mokro, nie miotłą ani sprężonym powietrzem; tam, gdzie się da, stosować kotły z automatycznym podajnikiem i odpopielaniem.Podstawa: § 34 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 39 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
2. 2.Na podstawie rozpoznania zlecić pomiar pyłu węgla (NDS: frakcja wdychalna 10 mg/m³, respirabilna 2 mg/m³) w czasie zasypywania i odpopielania; pierwszy pomiar w ciągu 30 dni, dalej co 2 lata lub co rok (powyżej 0,5 NDS).Podstawa: zał. nr 1 poz. 564 NDS; § 2 ust. 1, § 3, § 4 rozporządzenia MZ z 2.02.2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy; art. 227 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy
3. 3.Wydać półmaski filtrujące co najmniej FFP2 do zasypywania i odpopielania oraz okulary ochronne; zapewnić natrysk z ciepłą wodą i pranie odzieży roboczej przez pracodawcę.Podstawa: art. 237⁶ § 1 Kodeksu pracy; art. 237⁹ § 2 Kodeksu pracy; zał. nr 3 § 22 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.W tej ocenie przyjęto, że czyszczenie kotłów węglowych z sadzy to praca w narażeniu na wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne w sadzy węglowej – proces z wykazu czynników rakotwórczych. Prowadzić rejestr tych prac i pracowników, przekazywać informację do PWIS i OIP niezwłocznie po rozpoczęciu prac i co roku do 15 stycznia, rejestry przechowywać 40 lat; ustalić z lekarzem medycyny pracy zakres badań. Gdzie to możliwe, czyszczenie kanałów zlecać firmie kominiarskiej.Podstawa: zał. nr 1 cz. II pkt 2 rozporządzenia MZ z 26.07.2024 r. w sprawie substancji, mieszanin, czynników lub procesów o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy; § 6 ust. 1–⁠2, § 7 ust. 1, § 8 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MZ z 26.07.2024 r. w sprawie substancji, mieszanin, czynników lub procesów o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy; art. 222 § 1–⁠2 Kodeksu pracy
2. 2.Sadzę usuwać przy wygaszonym i ostudzonym kotle, z zewnątrz przez otwory rewizyjne, odkurzaczem przemysłowym z filtrem albo do zamkniętego worka; pracować w półmasce z filtrem P3, okularach, rękawicach i kombinezonie, po pracy umyć się pod natryskiem. Odzieży zabrudzonej sadzą pracownik nie pierze w domu.Podstawa: § 5 pkt 4, 6 i 7 rozporządzenia MZ z 26.07.2024 r. w sprawie substancji, mieszanin, czynników lub procesów o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy; art. 237¹⁰ § 1–⁠2 Kodeksu pracy; zał. nr 3 § 22 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
3. 3.Okresowo szkolić palacza o ryzyku pracy z sadzą (także o dodatkowym ryzyku palenia tytoniu) i o higienie po pracy; zapewnić badania okresowe także po zakończeniu narażenia.Podstawa: § 11 pkt 2 rozporządzenia MZ z 26.07.2024 r. w sprawie substancji, mieszanin, czynników lub procesów o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy; art. 229 § 5 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Ograniczać ręczny transport: zasobnik zasypywać z worków na stojaku lub z wózka, popiół wywozić w kontenerach na kółkach, przy schodach stosować pochylnię lub wyciąg; dostawy paliwa zamawiać z wyładunkiem do składu opału.Podstawa: § 62 ust. 1–⁠2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 3 rozporządzenia w sprawie ręcznych prac transportowych
2. 2.Przestrzegać limitów: przy pracy stałej mężczyzna przenosi najwyżej 30 kg, kobieta 12 kg (przy pracy dorywczej 50 kg i 20 kg); taczką po twardej, płaskiej nawierzchni o nachyleniu do 5% najwyżej 100 kg (mężczyzna) i 40 kg (kobieta) łącznie z taczką, po nierównej – 60% tych wartości; taczką nie wolno jeździć po nachyleniu ponad 8% i dalej niż 200 m. Przed dopuszczeniem do pracy przeszkolić z bezpiecznego podnoszenia.Podstawa: § 13 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ręcznych prac transportowych; § 24 ust. 1–⁠2 rozporządzenia w sprawie ręcznych prac transportowych; § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ręcznych prac transportowych

Środki profilaktyczne

1. 1.Kotłownię chronić przed niekontrolowaną emisją ciepła (izolacja kotła i rur, zamykanie drzwiczek), zapewnić wentylację; przy dłuższej pracy przy otwartym palenisku robić przerwy poza kotłownią.Podstawa: § 31 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 32 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
2. 2.Zapewnić wodę do picia, a przy mikroklimacie gorącym (WBGT powyżej 25 °C) – napoje z solami mineralnymi; do wychodzenia na zewnątrz zimą – kurtkę ocieplaną. Od 11 stycznia 2027 r.: górna granica 35 °C z § 30a ust. 1 nie musi być zachowana, gdy nie pozwalają na to względy technologiczne (ciepło z kotła); gdy jednak temperatura w kotłowni przekracza 28 °C z powodu pogody (np. latem przy kotle ciepłej wody), pracodawca stosuje rozwiązania techniczne obniżające temperaturę albo rozwiązania organizacyjne – te ostatnie ustala po konsultacji z pracownikami w komisji bhp, a gdy jej nie ma – w trybie art. 237¹¹ᵃ KP i po opinii lekarza medycyny pracy, i informuje o nich pracowników; powyżej 35 °C spowodowanych pogodą prac się nie wykonuje. Przepis ust. 1 nie dotyczy m.in. prac w ruchu ciągłym i w placówkach oświaty (§ 30a ust. 8).Podstawa: § 112 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP; § 4 ust. 1 pkt 1 i 5 rozporządzenia RM z 28.05.1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów; § 30a ust. 1–⁠3, 5–⁠8 rozporządzenia MRPiPS z 9.07.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP (§ 30a – temperatury maksymalne)

Środki profilaktyczne

1. 1.Ustalić, komu palacz zgłasza awarie i od kogo otrzymuje decyzje (zarządca, kierownik administracyjny), tak aby nie musiał sam negocjować z użytkownikami budynku; spisać zasady przeciwdziałania mobbingowi (od 5.11.2026 r. w regulaminie u pracodawcy zatrudniającego co najmniej 10 pracowników).Podstawa: art. 94³ § 1 Kodeksu pracy; art. 94³ᵃ § 1 Kodeksu pracy