Ocena ryzyka zawodowego – hakowy i sygnalista

Środki profilaktyczne

1. 1.Zapewnić zawiesia dobrane do ładunków na danej budowie lub w hali, z trwałym napisem dopuszczalnego obciążenia roboczego oraz terminu ostatniego i następnego badania; przy zawiesiu dwu- i wielocięgnowym liczyć udźwig według kąta między cięgnami (przy 45° – 90%, przy 90° – 70%, przy 120° – 50% udźwigu w układzie pionowym), nigdy nie przekraczać kąta 120°, a przy zawiesiu wielocięgnowym przyjmować, że ładunek niosą dwa cięgna. Udźwig zawiesi łańcuchowych używanych poniżej –20°C obniżyć o połowę.Podstawa: § 82 ust. 2–⁠7 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych; § 7 ust. 1–⁠2 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy
2. 2.Nie zawieszać ładunku o nieznanej masie, przymarzniętego, przykręconego ani przywalonego innymi; masę ustalać z dokumentu dostawy, oznaczenia na ładunku lub wykazu typowych ładunków przygotowanego przez kierownika robót. Hakowy może odmówić zawieszenia ładunku, którego masy lub sposobu zawieszenia nie da się ustalić.Podstawa: § 90 pkt 4–⁠5 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych; § 64 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
3. 3.Zawieszać ładunek tak, aby hak był nad środkiem ciężkości, cięgna nie były skręcone ani związane węzłami, a ostre krawędzie osłonięte podkładkami lub narożnikami; stosować tylko haki z zamknięciem gardzieli i ogniwa, które swobodnie wchodzą na dno gardzieli haka. Z ładunku usunąć luźne elementy, a palety i drobnicę podnosić w koszach, widłach do palet lub pojemnikach, nie na samych pasach.Podstawa: § 75 ust. 2, § 76, § 82 ust. 8 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych; § 64 ust. 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
4. 4.Przed podniesieniem i opuszczeniem ładunku dać sygnał ostrzegawczy i sprawdzić, że nikt nie stoi pod ładunkiem ani w jego drodze; ładunek podnieść najpierw kilkadziesiąt centymetrów i sprawdzić zawieszenie, a nad przeszkodami przenosić co najmniej 1 m wyżej. Ładunków nie przenosi się nad ludźmi, nad kabiną kierowcy ani nad stanowiskami pracy, na których przebywają pracownicy – na czas przenoszenia ludzi usuwa się ze strefy.Podstawa: § 31 rozporządzenia w sprawie ręcznych prac transportowych; § 91, § 92 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych; § 6 ust. 5–⁠6 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy
5. 5.Zawiesia i haki oglądać przed każdą zmianą (na budowie ocenę zużycia haków przeprowadza osoba z odpowiednimi kwalifikacjami wyznaczona przez kierownika robót); zawiesia pomocnicze niepołączone na stałe z żurawiem poddawać próbie obciążenia co najmniej raz w roku i zapisywać wynik. Zawiesia uszkodzone lub bez napisu wycofać i oznaczyć, przechowywać je na wieszakach, nie na ziemi.Podstawa: § 73, § 75 ust. 3 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych; § 7 ust. 3, § 27 pkt 1, § 28 ust. 1 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Ładunki długie, płaskie i obracające się prowadzić linami kierunkowymi lub drążkiem, nie dłonią; hakowy stoi z boku ładunku, nigdy między ładunkiem a przeszkodą, i podchodzi do ładunku dopiero, gdy ten się uspokoi i zostanie opuszczony nisko nad miejscem odłożenia.Podstawa: § 221 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych; § 8 ust. 2 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy
2. 2.Wyznaczyć miejsca odkładania ładunków na wyrównanym podłożu, z podkładkami, tak aby zawiesie dało się wyjąć bez szarpania i ładunek się nie przewrócił; między skrajnią żurawia a konstrukcją budynku lub stosem materiałów zachować co najmniej 0,75 m i nie składować tam materiałów, a w czasie pracy żurawia nie przechodzić między obiektem a podwoziem żurawia.Podstawa: § 26 ust. 1–⁠2, § 89, § 90 pkt 1–⁠2 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych
3. 3.Wydać hełm ochronny z paskiem podbródkowym, obuwie ochronne z podnoskiem i podeszwą odporną na przebicie, rękawice do pracy z zawiesiami (odporne na przecięcie przy ostrych krawędziach stali) i odzież o intensywnej widzialności, w kolorze odróżniającym hakowego od innych pracowników, jeżeli tak ustalono na budowie.Podstawa: art. 237⁶ § 1, art. 237⁷ § 1 Kodeksu pracy; § 4 ust. 2 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych

Środki profilaktyczne

1. 1.Ustalić zasadę: napinanie cięgien następuje dopiero na sygnał hakowego, który przedtem odsunął ręce i odszedł od ładunku; przy kilku osobach przy ładunku sygnał daje tylko jedna, wyznaczona osoba. Zawiesie po opuszczeniu ładunku na podkładki zdejmować ręcznie, bez ciągnięcia go hakiem żurawia.Podstawa: § 8 ust. 4 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy
2. 2.Zapewnić przy stanowisku podkładki drewniane i narożniki ochronne do zawiesi pasowych oraz rękawice odporne na przecięcie; liny z pękniętymi drutami wycofywać od razu.Podstawa: § 221 ust. 2 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych; art. 237⁶ § 1 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Dla prac, przy których operator nie widzi całej drogi ładunku, pracuje kilka żurawi o zachodzących zasięgach albo ładunek podnoszą dwa urządzenia – ustalić na piśmie szczegółowe warunki eksploatacji: kto jest sygnalistą na danej zmianie, jakie sygnały się stosuje, jak dzieli się strefy pracy żurawi i kto kieruje podnoszeniem dwoma urządzeniami; zapoznać z nimi hakowych i operatorów.Podstawa: § 5 ust. 2 pkt 2–⁠4 rozporządzenia MPiT z 30.10.2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego UTB; § 8 ust. 1, 3 i 5 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy
2. 2.Sygnalista pozostaje przez cały czas w kontakcie z operatorem – wzrokowym albo przez radiotelefon na wydzielonym kanale; przed rozpoczęciem pracy sprawdzić łączność i naładowanie radiotelefonów. Przy utracie łączności operator zatrzymuje ruch, a sygnał „stop” wykonuje zawsze, bez względu na to, kto go daje.Podstawa: § 8 ust. 3–⁠4 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy
3. 3.Funkcję sygnalisty powierzać tylko pracownikowi przeszkolonemu w zasadach zawieszania ładunków, sygnałach i współpracy z danym typem żurawia (kompetentna osoba współpracująca z operatorem) i wpisać ją do imiennego podziału pracy. Przepisy o dozorze technicznym nie przewidują zaświadczenia UDT dla osoby, która tylko zawiesza ładunki i daje sygnały – kompetencje zapewnia pracodawca szkoleniem i instruktażem stanowiskowym.Podstawa: § 8 ust. 3 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy; zał. nr 3 tab. 1 rozporządzenia MPiT z 21.05.2019 r. w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych; § 11 rozporządzenia w sprawie szkoleń BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Dopuszczać do pracy tylko urządzenia z ważnymi dokumentami uprawniającymi do eksploatacji, dostępnymi na budowie: żurawie wieżowe, samojezdne i przewoźne szybkomontujące – dozór pełny, badanie okresowe co rok; żurawie przewoźne inne niż szybkomontujące (m.in. HDS) – dozór ograniczony, badanie co 2 lata. Żurawie i suwnice obsługują wyłącznie operatorzy z zaświadczeniem kwalifikacyjnym UDT właściwej kategorii.Podstawa: § 62 ust. 1–⁠2, § 66 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych; zał. nr 1 lp. 14–⁠15 rozporządzenia MPiT z 30.10.2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego UTB; zał. nr 3 tab. 1 lp. 2–⁠3 rozporządzenia MPiT z 21.05.2019 r. w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych
2. 2.Masę ładunku razem z zawiesiem porównać z tablicą udźwigu żurawia dla danego wysięgu (przy udźwigu zmiennym – dla położenia wysięgnika lub wózka); nie zawieszać ładunku, gdy hak nie jest pionowo nad ładunkiem, i nie podnosić przy ukośnej linie; zasięg haka planować z zapasem co najmniej 0,5 m poza środek ciężkości ładunku lub miejsce odłożenia.Podstawa: § 65, § 88, § 90 pkt 7, § 93 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych
3. 3.Nie zostawiać ładunku na haku w czasie przerwy i po pracy, nie podnosić ludzi na haku, ładunku ani zawiesiu – do pracy na wysokości służą urządzenia przeznaczone do podnoszenia osób (podesty ruchome) – i nie używać żurawia do wyrywania słupów ani przeciągania pojazdów.Podstawa: § 90 pkt 3–⁠4 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych; § 6 ust. 2, § 8 ust. 7 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Przed pracą sprawdzić, czy w zasięgu żurawia są linie napowietrzne; od najdalej wysuniętego punktu żurawia razem z ładunkiem zachować co najmniej 3 m od linii do 1 kV, 5 m do 15 kV, 10 m do 30 kV, 15 m do 110 kV i 30 m od linii powyżej 110 kV. Jeżeli tych odległości nie da się zachować, pracy nie rozpoczyna się, dopóki bezpieczne warunki (w praktyce zwykle wyłączenie napięcia) nie zostaną uzgodnione z użytkownikiem linii i opisane w szczegółowych warunkach eksploatacji żurawia.Podstawa: § 55 ust. 1–⁠3 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych; § 5 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia MPiT z 30.10.2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego UTB

Środki profilaktyczne

1. 1.Na czas rozładunku i załadunku żurawiem kierowca opuszcza kabinę; ładunków nie przenosi się nad kabiną ani nad ludźmi. Pasy i łańcuchy mocujące ładunek odpina się dopiero po sprawdzeniu, że ładunek nie przesunie się w czasie jazdy.Podstawa: § 29, § 92 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych
2. 2.Na skrzynię wchodzić po drabince lub stopniach pojazdu, nie po kołach i nie z ładunku; nie zeskakiwać ze skrzyni. Gdzie to możliwe, zawieszać ładunek z poziomu gruntu lub z rampy, używać chwytaków i trawersów, które nie wymagają wchodzenia na ładunek.Podstawa: § 8a ust. 1 pkt 4 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy; § 39 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Ustalić zasady ruchu na budowie lub placu i wyznaczyć miejsca rozładunku poza drogami przejazdu; cofanie pojazdów w pobliżu ludzi tylko z osobą kierującą manewrem, a koparki i ładowarki nie pracują w strefie zawieszania ładunku. Miejsce pracy oświetlić o zmroku.Podstawa: § 4 ust. 2–⁠4 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy; § 8 pkt 2, § 60 ust. 1 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych
2. 2.Gdy na budowie pracują pracownicy kilku pracodawców (np. firma wynajmująca żuraw z operatorem), ustalić z nimi na piśmie, kto planuje podnoszenia, kto jest sygnalistą i kto może wstrzymać pracę; wyznaczyć koordynatora sprawującego nadzór nad BHP wszystkich pracowników w tym miejscu i wzajemnie informować się o zagrożeniach.Podstawa: art. 208 § 1 pkt 1–⁠4 Kodeksu pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Wstrzymywać podnoszenie, gdy warunki atmosferyczne zagrażają bezpieczeństwu: prędkość wiatru wyższa niż dopuszcza instrukcja eksploatacji żurawia (przy montażu elementów wielkowymiarowych – zawsze powyżej 10 m/s), burza, gęsta mgła lub zmrok bez oświetlenia; przed podniesieniem usuwać lód i śnieg z ładunku.Podstawa: § 8 ust. 8 rozporządzenia MG z 30.10.2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy; § 217 ust. 1 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych
2. 2.Przy pracy na otwartej przestrzeni poniżej 10°C lub powyżej 25°C zapewnić napoje, w zimie odzież ciepłochronną i miejsce do ogrzania się, latem nakrycie głowy pod hełm i krem z filtrem. Od 11.01.2027 przy pracy na otwartej przestrzeni powyżej 25°C stosować rozwiązania organizacyjne (przerwy w cieniu, zmiana godzin pracy) ustalone po konsultacji w komisji bhp, a gdy jej nie ma – z pracownikami lub ich przedstawicielami i po opinii lekarza medycyny pracy.Podstawa: § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia RM z 28.05.1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów; § 30a ust. 4–⁠6 rozporządzenia MRPiPS z 9.07.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP (§ 30a – temperatury maksymalne); § 45 ust. 4 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Utrzymywać wolne i równe przejścia w strefie zawieszania i odkładania ładunków, odpady i resztki materiałów usuwać na bieżąco; hakowy nie idzie tyłem za ładunkiem po nierównym terenie – zatrzymuje ruch, przechodzi i dopiero wtedy daje sygnał do dalszego przenoszenia.Podstawa: § 8 pkt 2, § 12 rozporządzenia MI z 6.02.2003 r. w sprawie BHP podczas wykonywania robót budowlanych; § 47 ust. 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Ocenić narażenie hakowego na hałas pomiarem lub na podstawie danych o maszynach i czasie pracy; przy przekroczeniu 80 dB udostępnić ochronniki słuchu dobrane tak, aby hakowy słyszał polecenia, sygnały pojazdów i radiotelefon (np. nauszniki z wbudowaną łącznością lub o tłumieniu zależnym od poziomu), a od 85 dB nadzorować ich noszenie.Podstawa: § 3, § 4 ust. 1, § 6 ust. 1 rozporządzenia MGiP z 5.08.2005 r. w sprawie BHP przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne; § 2 ust. 1 rozporządzenia MZ z 2.02.2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy

Środki profilaktyczne

1. 1.Przekazać limity: jedna osoba przenosi przy pracy stałej do 30 kg (mężczyzna) i 12 kg (kobieta), przy podnoszeniu powyżej barków do 21 kg i 8 kg; ciężkie zawiesia łańcuchowe i trawersy przemieszczać hakiem żurawia lub na wózku, a stojaki i skrzynie na zawiesia ustawić przy miejscach zawieszania.Podstawa: § 3, § 13 ust. 1–⁠2 rozporządzenia w sprawie ręcznych prac transportowych; § 62 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP

Środki profilaktyczne

1. 1.Ustalić, kto na zmianie zleca hakowemu podnoszenia (jedna osoba), i że hakowy może wstrzymać podnoszenie ładunku źle zawieszonego, o nieznanej masie, nad ludźmi albo w złych warunkach pogodowych, bez konsekwencji dla siebie; pracownik, który powstrzymał się od pracy z powodu bezpośredniego zagrożenia i zawiadomił przełożonego, zachowuje wynagrodzenie.Podstawa: art. 210 § 1–⁠3 Kodeksu pracy; § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP
2. 2.Wskazać osobę, której pracownik może zgłosić nękanie lub konflikt, i wyjaśniać zgłoszenia bez zwłoki; pracodawca zatrudniający co najmniej 10 pracowników ustala zasady przeciwdziałania mobbingowi w regulaminie pracy albo w osobnym regulaminie (termin do 5.05.2027).Podstawa: art. 94³ § 1 Kodeksu pracy; art. 94³ᵃ § 1 Kodeksu pracy