IBWR – roboty ziemne i wykopy

Roboty ziemne prowadzi się na podstawie projektu określającego położenie instalacji i urządzeń podziemnych, które mogą się znaleźć w zasięgu robót. (§ 143 rozp. BHP bud.)

• Przed robotami w pobliżu sieci (elektroenergetycznych, gazowych, telekomunikacyjnych, ciepłowniczych, wodociągowych, kanalizacyjnych) kierownik budowy, w porozumieniu z zarządcą sieci, ustala bezpieczną odległość i sposób wykonywania robót. Miejsca tych robót oznakować napisami ostrzegawczymi i ogrodzić. W pobliżu instalacji podziemnych oraz przy wykopach poszukiwawczych kopać ręcznie. (§ 144 ust. 1–⁠4 rozp. BHP bud.)
• Przed rozpoczęciem robót ustalić istniejące trasy mediów i zapoznać pracowników z symbolami ich oznaczeń. (§ 41 ust. 3 rozp. BHP bud.)
• Wykopy o ścianach pionowych bez umocnienia: do 1 m – tylko w gruntach zwartych i gdy teren przy wykopie nie jest obciążony w pasie o szerokości równej głębokości wykopu; od 1 m do 2 m – tylko gdy pozwalają na to wyniki badań gruntu i dokumentacja geologiczno-inżynierska. Głębsze – obudowa albo skarpy o bezpiecznym nachyleniu. Obudowy ażurowej nie stosować w okresie zimowym ani w gruntach innych niż zwarte. (§ 147 ust. 1–⁠3 rozp. BHP bud.)
• Bezpieczne nachylenie skarp określa dokumentacja projektowa m.in. przy gruncie nawodnionym, obciążonym terenie przy skarpie, iłach skłonnych do pęcznienia, terenach osuwiskowych i wykopach głębszych niż 4 m. W pasie przy górnej krawędzi skarpy (trzykrotna głębokość wykopu) wykonać spadki odprowadzające wodę od wykopu; stan skarpy sprawdzać po deszczu, mrozie i dłuższej przerwie; nie dopuszczać do nawisów gruntu. (§ 148, § 149, § 157 rozp. BHP bud.)
• Wykop głębszy niż 1 m musi mieć zejście (wejście), a odległość między zejściami nie może przekraczać 20 m. Nie wchodzić i nie wychodzić po rozporach; ludzi nie przemieszczać urządzeniami do wydobywania urobku. (§ 151 ust. 1–⁠3 rozp. BHP bud.)
• Przed każdym rozpoczęciem robót w wykopie sprawdzić stan obudowy lub skarp. (§ 152 rozp. BHP bud.)
• Urobku, materiałów i wyrobów nie składować bliżej niż 0,6 m od krawędzi obudowanego wykopu, a przy wykopie bez obudowy – w strefie klina naturalnego odłamu gruntu. Pojazdy poruszają się poza granicą klina odłamu; koparka pracuje co najmniej 0,6 m poza tą granicą. (§ 154, § 155, § 158 ust. 1 rozp. BHP bud.)
• Przy robotach sprzętem zmechanizowanym wyznaczyć i oznakować strefę niebezpieczną. Nikt nie może przebywać między ścianą wykopu a koparką, także w czasie postoju. (§ 158 ust. 2, § 159 rozp. BHP bud.)
• Obudowę lub rury w wykopie o ścianach pionowych głębszym niż 1 m zakładać pod osłoną klatek osłonowych lub obudowy prefabrykowanej. Przy zasypywaniu obudowę demontować od dna, stopniowo. (§ 162, § 156 ust. 1 rozp. BHP bud.)
• Wykopy w miejscach dostępnych dla osób postronnych, pozostawione na noc, ogrodzić balustradami (poręcz 1,1 m nad terenem, co najmniej 1 m od krawędzi) z czerwonym światłem ostrzegawczym; gdy wymaga tego bezpieczeństwo – szczelnie przykryć. Teren, którego nie można ogrodzić – stały dozór. (§ 145 ust. 1–⁠4, § 146 rozp. BHP bud.)
• Robót murarskich i tynkarskich w wykopie nie rozpoczynać przed zabezpieczeniem jego ścian; stanowisko między skarpą a wznoszoną ścianą ma mieć co najmniej 0,7 m szerokości. (§ 191 ust. 1–⁠2 rozp. BHP bud.)

Wykopy o ścianach pionowych bez rozparcia głębsze niż 1,5 m oraz wykopy o bezpiecznym nachyleniu ścian głębsze niż 3 m wymagają na budowie planu BIOZ, który sporządza kierownik budowy. (§ 6 pkt 1 lit. a rozp. BIOZ; art. 21a ust. 1–⁠1a Pr. bud.)

Postępowanie w razie zagrożenia

• Pęknięcia gruntu przy krawędzi, osypywanie się ściany, napływ wody lub zapach gazu: natychmiast opuścić wykop i zawiadomić kierownika robót; do wykopu wrócić dopiero po sprawdzeniu i zabezpieczeniu.
• Przysypanie pracownika: wezwać pomoc (112), zatrzymać koparkę i ruch pojazdów przy wykopie, odkopywać ręcznie głowę i klatkę piersiową; nie wchodzić do niezabezpieczonej części wykopu.
• Uszkodzenie gazociągu: wyprowadzić ludzi, zgasić silniki, nie używać ognia ani urządzeń elektrycznych, zawiadomić pogotowie gazowe (992) i kierownika robót. Uszkodzenie kabla: nie dotykać, odsunąć ludzi, zawiadomić pogotowie energetyczne (991).